Maria Janion

Historyczka literatury, profesorka nauk humanistycznych, krytyczka literacka, członkini Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejętności.

Filozofka, feministka, krytyczka mizoginii, rasizmu, antysemityzmu i homofobii. Ateistka, lesbijka. Historyczka literatury, profesorka nauk humanistycznych, doktorka honoris causa Uniwersytetu Gdańskiego, krytyczka literacka specjalizująca się w historii polskiego i europejskiego romantyzmu, członkini Polskiej Akademii Nauk, Polskiej Akademii Umiejętności, współzałożycielka Towarzystwa Kursów Naukowych. Edytorka wydań poezji polskiej, redaktorka serii wydawniczych. Finalistka Literackiej Nagrody Nike, w latach 2000–2004 przewodnicząca jej jury. 

W okresie II Wojny Światowej działała w podziemnym Związku Harcerstwa Polskiego. W 1951 uzyskała tytuł magistry na Uniwersytecie Warszawskim. Trzy lata później objęła stanowisko zastępczyni profesora. W 1963 roku zdobyła tytuł profesorki nauk humanistycznych. W 1964 r. została kierowniczką Pracowni Dziejów Form Artystycznych w Literaturze Polskiej. Od 1966 r.  uczestniczyła w pracach Komitetu Nauk o Literaturze PAN, a 2 lata później została kierowniczką Zakładu Historii Literatury XIX wieku. 

Maria Janion w swoich wykładach zwracała uwagę na rewolucyjny aspekt romantyzmu, zachęcała do interpretacji utworów romantycznych w sposób niezgodny z tradycyjną wykładnią. Kwestionowała tradycyjną interpretację literackiego kanonu, zachęcała do odważnego, oryginalnego myślenia o polskiej literaturze i kulturze. Z tego powodu  władze PRL – zaniepokojone jej wpływem na młodzież akademicką – w 1968 roku zwolniły Janion z pracy w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Gdańsku. 

W latach 1968–1978 była redaktorką naczelną komitetu redakcyjnego serii „Historia i Teoria Literatury”. Począwszy od lat 70. działała w opozycji demokratycznej w PRL. Od 1978 r. była redaktorką Biblioteki Romantycznej. Popierając strajki, została sygnatariuszką listu 64 intelektualistów w okresie sierpnia 1980. W 1981 r. została prelegentką Kongresu Kultury Polskiej, w 1982 r. zaś została zwolniona z Uniwersytetu Gdańskiego w ramach represji politycznych (przywrócona została rok później). W 1989 roku związała się z nieformalnym stowarzyszeniem opozycyjnym „Reforma i Demokracja”; od tego samego roku była członkiną Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

Od lat 90. członkini Stowarzyszenia na Rzecz Humanizmu i Etyki Niezależnej, a od 1991 r. – polskiego PEN Clubu. Od 1992 do 2010 roku prowadziła otwarte seminaria pod auspicjami Szkoły Nauk Społecznych przy Instytucie Socjologii i Filozofii PAN.

W swoich pracach badała polską kulturę XIX i XX wieku, krytykowała polskie mity narodowe, kult wojny, bohaterstwa, żołnierza, zrywów narodowych oraz polską martyrologię. Zmarła w 2020 roku w Warszawie. Została pochowana w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Marię Janion do akcji #GigantkiNauki zgłosiły: Zuza, Katarzyna i 3 anonimowe osoby.

Fot. Micha Mutor / Agencja Gazeta

Skip to content