Cezaria Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz Jędrzejewiczowa

Etnolożka i etnografka, rektorka Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie.

Urodziła się 2 sierpnia 1885 r. w Dorpacie (obecnie Tartu) i tam spędziła dzieciństwo. Jej ojcem był Jan Baudouin de Courtenay, a matką Romualda z Bagnickich. Edukację w szkole rozpoczęła późno, gdyż dopiero w wieku 13 lat, kiedy to wraz z rodziną przeprowadziła się do Krakowa. Jednak wskutek intryg na Uniwersytecie Jagiellońskim powstałych wokół osoby jej ojca, rodzina przeprowadziła się do Petersburga, gdzie Cezaria kontynuowała naukę w gimnazjum. W Petersburgu rozpoczęła studia na Wyższych Kursach Żeńskich, a następnie na Wydziale Historyczno-Filologicznym Uniwersytetu Petersburskiego, gdzie na fali liberalizacji po rewolucji 1905 roku kobiety mogły studiować w charakterze „wolnego słuchacza”. W 1911 r. jako jedna z pierwszych kobiet uzyskała dyplom I stopnia Petersburskiego Cesarskiego Uniwersytetu na podstawie rozprawy pt. „Język modlitewnika maryjnego, wieku XVI wydanego przez prof. Ptaszyckiego”, napisanej pod kierunkiem prof. Tadeusza Zielińskiego. W czasie studiów powołała do życia (wraz z Zofią Sadowską, Stanisławą Adamowiczową i Kazimierą Iłłakowiczówną) Stowarzyszenie Polek „Spójnia”, skupiające kobiety studiujące na uczelniach petersburskich. W kolejnych latach powróciła do Królestwa, gdzie pracowała w żeńskich prywatnych gimnazjach warszawskich. 

Przeprowadzka do Wilna otworzyła jej możliwości pracy jako wykładowczyni akademickiej – co udało się osiągnąć dzięki habilitacji na Uniwersytecie Warszawskim w 1922 roku na podstawie rozprawy „Św. Cecylia – przyczynek do genezy apokryfów” (publ. w 1922 roku w czasopiśmie „Lud”). W latach 1924–1927 jako docentka na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie prowadziła wykłady z etnografii i etnologii. Pracowała też jako etatowa nauczycielka Państwowym Gimnazjum Żeńskim. W 1929 r. została mianowana profesorką nadzwyczajną etnologii i etnografii na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Stefana Batorego, zorganizowała wileński ośrodek etnograficzny, nawiązała liczne kontakty z lokalnymi stowarzyszeniami wspierającymi przemysł ludowy, stworzyła Muzeum Etnograficzne i rozpoczęła systematyczne badania terenowe miejscowego folkloru.

W 1933 roku podjęto uchwałę o powołaniu Katedry Etnografii Polskiej na Uniwersytecie Warszawskim, a na jej kierowniczkę wyznaczono Cezarię Baudouin de Courtenay. Rok później przeprowadziła się do Warszawy, gdzie została mianowana profesorką zwyczajną Uniwersytetu Warszawskiego. Do rozpoczęcia wojny opublikowała wiele prac naukowych. Udzielała się w Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet, a w 1937 roku podpisała protest w sprawie „getta ławkowego”.

Po wybuchu drugiej wojny światowej Cezaria Baudouin de Courtenay emigrowała przez Rumunię na Bliski Wschód, gdzie prowadziła badania naukowe i uczestniczyła czynnie w tworzeniu polskich instytucji naukowych: była kierowniczka sekcji etnologicznej Instytutu Naukowo-Badawczego Europy Wschodniej oraz jedną ze współzałożycielek Polskiego Humanistycznego Instytutu Naukowego w Jerozolimie, pracowała również nad rozwojem Towarzystwa Studiów Iranistycznych w Teheranie, Biura Studiów Bliskiego i Środkowego Wschodu w Palestynie. Po wojnie osiadła w Anglii. Była współzałożycielką Polskiej Rady Naukowej na Obczyźnie (powstałej w 1948 roku), która dwa lata później przekształciła się w Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie. Należała także do Zrzeszenia Profesorów i Docentów Polskich Szkół Akademickich na Obczyźnie (od 1948 r.) oraz do grona naukowców związanych z Polskim Uniwersytetem na Obczyźnie (PUNO). W roku 1958 wybrana została na rektorkę tej uczelni. Była członkinią Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu oraz Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland. Jej symboliczny grób znajduje się na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. 

Cezarię Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz Jędrzejewiczową do akcji #GigantkiNauki zgłosiła Marlena.

Skip to content